COMPLIANCE W BRANŻY OCHRONY OSÓB I MIENIA
Pracownicy ochrony fizycznej są pierwszym ogniwem, z którym stykamy się w momencie przekroczenia progu instytucji publicznej lub zakładu pracy czy przedsiębiorstwa. Zadaniem ich jest zapewnienie bezpieczeństwa osób i mienia na terenie ochranianego obiektu. Realizują więc spoczywający na pracodawcy obowiązek zapewnienia porządku i bezpieczeństwa na terenie zakładu pracy. Jednak to na pracodawcy spoczywa obowiązek uregulowania zasad bezpieczeństwa i porządku. Powyższe nie budzi wątpliwości jeżeli chodzi o instytucje takie jak sąd, gdzie podstawę prawną dotyczącą zapewnienia odpowiednich warunków techniczno – organizacyjnych stanowi ustawa prawo o ustroju sądów powszechnych[1] i rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r.[2] Regulamin urzędowania sądów powszechnych.
To na pracodawcy (czyli także w tym przypadku przedsiębiorcy działającym w branży ochrony fizycznej) spoczywa obowiązek zapewnia zgodności prowadzonej działalności z przepisami prawa, przepisami branżowymi, zasadami etyki, a także z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych i ochrony informacji. Całokształt tych działań składa się na termin „Compliance”
W przypadku branży ochrony fizycznej najczęściej zadawane pytanie dotyczy uprawnienia pracownika ochrony do legitymowania. Powyższe jest wynikiem wzrastającej wśród społeczeństwa świadomości odnośnie przysługujących praw oraz zagrożeń dotyczących danych osobowych. Nie można się więc dziwić obiekcjom ze strony osób, jeśli chodzi o okazanie dokumentu tożsamości osobie nie będącej funkcjonariuszem Policji.
Legitymowanie jest bowiem czynnością wkraczającą w sferę prywatności osoby, w sferę informacji o osobie, które są objęte ochroną prawną. Prawo do prywatności jest chronione konstytucyjnie. W myśl art. 51 ust. 1 Konstytucji RP: „Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawnienia informacji go dotyczących”.[3] W przypadku pracownika ochrony podstawą prawną uprawniającą do legitymowania jest art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia.[4] Przepis ten upoważnia pracownika ochrony do ustalania uprawnień do przebywania na obszarach lub w obiektach chronionych oraz legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości. Czynność ta może być przeprowadzona wyłącznie w związku z wykonywaniem zadań ochrony osób i mienia. Celem legitymowania jest ustalenie tożsamości osoby jako niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa osób i mienia na terenie ochranianego obiektu. Jeżeli chodzi o dane osobowe to w przypadku przedsiębiorcy będącego zarazem administratorem danych osobowych, podstawą prawną przetwarzania danych osobowych jest prawnie uzasadniony interes Administratora, tj. art. 6 ust. 1 lit f RODO. Wewnętrzny system ochrony w przedsiębiorstwie musi być jednak tak zorganizowany, aby przyznane pracownikom ochrony przez ustawodawcę uprawnienia nie były nadużywane przez nich lub przez przedsiębiorcę, u którego usługa ochrony fizycznej jest świadczona. W przypadku legitymowania nadużycie może polegać np. na przetwarzaniu większej ilości danych osobowych niż jest to niezbędne do ustalenia tożsamości osoby. Ustawa o ochronie osób i mienia nie określa jakie dane osobowe są przetwarzane podczas legitymowania. Zakres ten został określony w rozporządzeniu w sprawie szczegółowego trybu działań pracowników ochrony fizycznej, obligującego do sporządzenia notatki z czynności legitymowania zwierającej: imię i nazwisko osoby legitymowanej, wskazanie rodzaju dokumentu oraz jego numeru i serii, czas i miejsce legitymowania oraz przyczyny legitymowania. Nadużycie może wynikać także ze sposobu przeprowadzenia legitymowania, w tym legitymowania, pomimo że osoba jest znana pracownikowi ochrony np. ze względu na to, że już wcześniej była w stosunku do niej przeprowadzona wyżej wymieniona czynność. Istotne znaczenie ma również już wcześniej sygnalizowane – zachowanie pracownika ochrony podczas legitymowania.
Czynność legitymowania wiąże się nieuchronnie z wkroczeniem w sferę prywatności osoby, jej danych osobowych, informacji dotyczącej jej osoby, np. data urodzenia. Jakiekolwiek komentarze dotyczące osoby, jej statusu społecznego itp. są niedopuszczalne i mogą skutkować pociągnięciem do odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Także przeprowadzenie tej czynności bez wyraźnej przyczyny, tj. gdy na terenie ochranianego obiektu nie wprowadzono kontroli ruchu osobowego lub przeprowadzenie tej czynności poza terenem ochranianego obiektu. Pomimo, że w pracy pracownika ochrony asertywność jest wskazana, to trzeba pamiętać, że w przypadku legitymowania dokonywanego przez pracownika ochrony osoba ma prawo odmówić okazania dokumentu tożsamości bez żadnych konsekwencji prawnych. Postępowanie w takich sytuacjach także wymaga wiedzy oraz taktu ze strony pracownika ochrony.
Jak widać uprawnienia pracowników ochrony określone w ustawie o ochronie osób i mienia nie stanowią „przepustki” do pełnej swobody działania. Nie są też pozbawione ryzyka przekroczenia swoich uprawnień tj. nadużyć. Zleceniodawca zawierając umowę z agencją ochrony osób i mienia powierza jej jako PROFESJONALIŚCIE ochronę swojego obiektu, w tym przetwarzanie danych osobowych pracowników, kontrahentów, interesantów, jak również informacje z tym związane. Działanie to jest oparte na zaufaniu, ale także z określonym w umowie zakresem odpowiedzialności.
Także Agencja Ochrony Osób i Mienia powierzając swoim pracownikom (lub osobom zatrudnionym na umowę zlecenie) wykonywanie zadań związanych z ochroną obiektu musi mieć pewność merytorycznego przygotowania tych osób nie tylko z kwestii dotyczących uprawnień, ale także ochrony danych osobowych oraz informacji przetwarzanych w związku z realizacją zadań. Tutaj nie wystarczy już samo zaufanie – konieczny jest profesjonalizm. Może to okazać się trudne, choćby nawet z uwagi na częstą rotację pracowników. Prowadząc działalność w branży ochrony zwykle nie ma wystarczająco dużo czasu na wprowadzenie odpowiednich regulacji, dokumentacji – w tym z zakresu ochrony danych osobowych, regulaminów oraz cyklicznych szkoleń pracowników z tej tematyki. Nadto zapewnienie profesjonalnej ochrony fizycznej wymaga uzgodnień z klientem odnośnie możliwych zagrożeń, zakresu wykonywanych zadań (np. kontrola ruchu osobowego, kontrola trzeźwości pracowników, działania mające na celu zapobieganiu kradzieży mienia). Powyższe wymaga uzgodnienia przez strony i opracowania odpowiednich procedur zapewniających skuteczność, jak również transparentność działania służby ochrony.
Temu służy Compliance w branży ochrony fizycznej – czyli zapewnieniU bezpieczeństwa prawnego branży ochrony, na co składają się:
– analiza ryzyka, opracowanie dokumentacji z zakresu ochrony danych osobowych, szkolenia pracowników ochrony z ochrony danych osobowych z uwzględnieniem specyfiki tej działalności;
-przygotowanie regulaminów, procedur związanych z realizacją zadań dotyczących ochrony obiektu, zmniejszając tym samym ryzyko wyrządzenia szkody lub nadużyć ze strony pracowników ochrony.
[1] Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 2024 poz. 334 t.j. z dnia 9 lutego 2024 r.)
[2] Rozporządzenie z dnia 18 czerwca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. 2019 r. poz. 1141).
[3] Art. 51 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 Nr 78 poz. 483)
[4] Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (Dz.U. 1997 Nr 114 poz. 740 t.j. Dz.U.2025 poz.532)